Gdyby komputer przyrównać do żywej istoty, sprzęt, taki jak procesor, karta graficzna czy płyta główna, stanowiłby jego „ciało”. Duszą należałoby określić właśnie system operacyjny. Jest to podstawowy składnik oprogramowania komputerowego, odpowiadający przede wszystkim za obsługę sprzętu, przydział pamięci i czasu procesora poszczególnym uruchomionym programom (co gwarantuje wielozadaniowość), czy też komunikację z użytkownikiem. Stanowi platformę, na której dopiero uruchamiane są programy użytkowe.
Rodzaje systemów operacyjnych różnią się w zależności od przeznaczenia, i komputerów na których są uruchamiane. Standardem wśród systemów operacyjnych przeznaczonych do komputerów na domowe biurka jest stosowanie Graficznego Interfejsu Użytkownika (GUI), który znacznie ułatwia obsługę, choć wykorzystuje znaczne ilości zasobów systemowych (pamięci operacyjnej, mocy obliczeniowej procesora czy pojemności dysków twardych).
W przypadku serwerów sieciowych nie jest to już takie oczywiste – często wystarczy profesjonalna konsola tekstowa, gwarantująca płynną i szybką obsługę serwera, i większą stabilność pracy.
Obecnie wśród komputerów stacjonarnych i przenośnych, przeznaczonych do zastosowań domowych czy biurowych, króluje niepodzielnie system Windows firmy Microsoft. Komunikacja między systemem a użytkownikiem odbywa się w trybie graficznym, komendy dla trybu tekstowego można wydawać za pomocą okna „wiersza poleceń”. Oprogramowanie to zdobyło sobie popularność jako podstawowe dla komputerów typu PC (Personal Computer), głównie ze względu na dużą ofertę aplikacji użytkowych i gier dostępnych na tę platformę i prostotę obsługi systemu.
Dla komputerów klasy iMac i pokrewnych (produkowanych przez firmę Apple) przeznaczony jest system Mac OS, obecnie w wersji, oznaczonej rzymską cyfrą X (Mac OS X). Jak powyżej, jego cechą jest prostota obsługi, posiada jednak bardziej atrakcyjny interfejs graficzny, jest bardziej stabilny. Charakteryzuje się też lepszym wykorzystaniem sprzętu czy obsługą pamięci przenośnych (takich, jak np. pendrive’y), jak też większą szybkością działania.
Alternatywą dla tych systemów jest Linuks, tym bardziej, że znaczna część dostępnego na tę platformę oprogramowania jest darmowa. Jednak ze względu na dużą różnorodność dystrybucji (gotowych do instalacji systemów, dostarczanych przez różne firmy czy też tworzonych na zasadzie wolontariatu), z czym wiążą się problemy z opracowywaniem różnych wersji oprogramowania, jak też dość nieraz skomplikowaną obsługą, jest to system częściej spotykany w zastosowaniach korporacyjnych, na serwerach sieciowych, w superkomputerach, stacjach roboczych dla grafików komputerowych, czy też nawet w tak specyficznych rozwiązaniach, jak terminale płatnicze i różnego rodzaju symulatory (np. lotnicze). Rzadziej zaś gości w komputerach domowych.
